رضا قليخان هدايت
مقدمه 18
مجمع الفصحاء ( فارسي )
بر ما معلوم نيست كه اين تذكره بپايان رسيده يا نه و اگر بپايان رسيده امروز موجودست يا از ميان رفته مؤلف راحة الصدور نيز كتاب خود را در دنبالهء همين فكر با افزودن فصلهايى ديگر بر آن تأليف كرده است . سال آغاز بتأليف راحة الصدور 599 هجرتست و قسمتى از آن در ذكر شاعران مداح سلجوق و شعرهاى آنان مىباشد . كتاب راحة الصدور را بدليل اشتمال آن بر ترجمه و شعر شاعران و هدف مؤلف آنكه جمع شعر و ذكر شاعران آل سلجوق بوده است در عداد تذكرههاى قديم شعر فارسى ذكر كرديم اين كتاب از نظر اشتمال بشعر شاعران متقدم و ترجمهء حال آنان و قدمت تاريخى داراى ارزش و اعتبار بسيار و مورد توجه محققان مىباشد . ازينها گذشته بايد نخستين كتاب مستقلى را كه بتفصيل در ترجمهء حال شاعران ترتيب يافته و امروز به عنوان قديمترين و جامعترين و معتبرترين تذكرهء شاعران فارسى زبان از قديمىترين دورههاى شعر فارسى پس از اسلام تا آغاز سدهء هفتم شناخته شده است تذكره لباب الالباب دانست . لباب الالباب محمد عوفى تذكرهء معروف لباب الالباب تأليف نور الدّين يا سديد الدّين محمد عوفى تذكرهنويس و محقق نامى نيمهء دوم سدهء ششم و آغاز سدهء هفتم هجرتست كه كتاب خود را در سال 617 و يا 618 بپايان رسانيده است . اين كتاب ترجمهء تمام شاعران پس از اسلام تا زمان مؤلف را در بردارد و از ديرباز مأخذ و سند معتبر تذكرهنويسان و سخنسنجان و نويسندگان تاريخ ادبى ايران بوده است مىتوان گفت كه تمام تذكرهنويسان مستقيم و غير مستقيم ازين كتاب استفاده كردهاند . و مورد توجه محققان سدهء اخير قرار گرفته و در خارج ايران بطبع آن همت گماشته شده است مرحوم ميرزا محمد خان قزوينى يادداشتهايى دربارهء مطلبهاى كتاب نوشت و به بعضى از لغزشهاى مؤلف اشاره كرد و دانشمند گرانقدر معاصر آقاى سعيد نفيسى بطبع مجدد با راهنمائيها و توضيحهاى مفصل و مفيد همت گماشت و ما در تصحيح مجمع الفصحاء ازين كتاب در موردهاى متعدد استفاده كرديم . كتاب لباب الالباب از جهت اشتمال بترجمهء حال و شعر شاعران متقدم و معاصر مؤلف كه بيشتر آنان با او رابطهء دوستى و آشنايى داشتهاند ، در نزد اهل ادب و تحقيق داراى ارزش و مقدار بسيارست و قديمترين تذكرهايست كه باستقلال در ترجمهء حال و نقل شعر شاعران فارسى زبان